व्यापार घाटा कहिले घट्छ सरकार

नेपालमा ६५ प्रतिशत नागरिक कृषिमा संलग्न भएको विवरण सरकारसित छ । तर, भन्सार विभागको आयात विवरण हेर्ने हो भने हरेक वर्ष नेपालीको भान्सामा ३० अर्ब भन्दा बढीको चामल र १० अर्ब बढीको आलु बाहिरी देशबाट आयात गरिएको पाक्ने गरेको छ । ६० करोड बढीको धनियाँ र ३० करोड बढीको कागती आयात जस्ता विवरणले नेपाली कृषि कर्म कागजमा मात्र हो कि भन्ने प्रश्न समेत उब्जाइरहेको छ  ।

नेपालमा समग्रमा मासिक २५ अर्बभन्दा बढीको कृषि तथा पशुजन्य सामग्री आयात भइरहेको छ । यी तथ्यहरूले हाम्रो देशको कृषि, अब यो भन्दा तल झर्नु भनेको हामीमाथि उठ्न सक्दैनौँ भन्ने प्रमाण पनि हो । समृद्धिको बाटोमा हिँड्दै गरेको भनिएको कृषि प्रधान देशको सरकारले कृषिलाई व्यवसायिक प्रयोजनका लागि प्राथमिकतामा नराखेको प्रमाणको सक्कली रूप आयातमुखी खाद्यान्नको भर हो । कृषिमा आधारित रहेको हाम्रो देशको अर्थतन्त्र उकालो छोडेर ओरालो झर्दै छ । हामी देश विकासमा कति गम्भीर छौँ भन्ने प्रमाणलाई पनि यस अवस्थाले स्पष्ट पार्छ  । सरकार वितरणमुखी कार्यक्रममा रमाइरहेको कारण त्यो वितरण नीतिलाई उत्पादनमा कसरी लाने भन्ने व्यवहारिक धारणा र अध्ययनको पक्ष समात्न सकिरहेको छैन ।

यसले देश र जनताको भलाइ गर्दैन । सरकार आफैँ कालोबजारीका निम्ति कार्यकर्ता खटाउँछ र राष्ट्रियताको राजनीति गराउँछ । उत्पादन वा आयका निम्ति कृषि विकासको विकल्प के होे ? सरकार प्रष्ट छैन । सायद त्यसकै प्रतिफल लिन होला छिमेकी भारत नेपाली उत्पादन भारतीय वजारमा प्रवेश गर्न नदिन विभिन्न बाहनामा रोक लगाइ रहेको छ । कहिले चिया, कहिले पाम तेल, कहिले वनस्पती तेल लगायत नेपाली उत्पादन रोक्न छिमेकी भारत सकृय छ ।

पाम आयल र सोयाबिन तेलले उचालेको नेपाली उत्पादन निर्यातको ग्राफ बिस्तारै अवरोधले कम हुँदै छ । नेपालका उत्कृष्ट १० निर्यात वस्तुका रूपमा रहेका तयारी पोसाक, ऊनी गलैंचा, पस्मिना र हस्तकला वस्तुको उदय र अस्तय दुवै देखिए । छिटो नाफा कमाउने ध्याउन्नले हाते गलैंचाका नाममा मेसिनले बनाएका गलैंचा, ढुटा र कमसल ऊन तथा हानिकारक केमिकल प्रयोग गरेका गलैंचा युरोपेली बजारमा पठाउने तथा भारतमा उत्पादित यस्तै कमसल गलैंचा नेपाली गलैंचाका नाममा पठाउने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा यहाँको निर्यातमा धक्का लाग्यो ।

यस्तै रेसमी पस्मिनाका नाममा पोलिस्टर धागोमिश्रित पस्मिना निर्यात थालिएपछि त्यो बजारमा पनि असर परिरहेको छ । चीनको तिब्बतमा नेपाली हस्तकलाजस्तै देखिने गरी मेसिनबाट प्रस्तर मूर्ति र अन्य सामग्री उत्पादन हुन थालेपछि नेपाली हस्तकला बजारमा संक्रमण सुरू भएको थियो । यी सवै घटना नेपाली उत्पादन मासेर विदेशी परनिर्भरता सिर्जनाका षड्यन्त्र हुन् भन्ने सरकारले चाल पाएन । मलेसिया, इन्डोनेसिया, पपुवा न्युगिनी, सिंगापुरलगायत देशबाट कच्चा पाम ल्याउने वा अर्धतयारी पाम आयल ल्याई यहाँबाट शून्य भन्सारमा भारततर्फ निर्यात गरेर रातारात अर्बौं कमाउने धन्धामा लागेका नेपाली व्यपारीले नेपाली उत्पादन निमिट्यान्न पार्न खेलेको खेल आज पाम आयल खरिद रोक्ने अवस्थाको प्रमुख कारण बनेको छ ।

पाम र सोयाबिन तेलबाहेक नेपालका प्रमुख निर्यात वस्तुमा ऊनी गलैंचा, तयारी पोसाक, मुसुरोको दाल, पोलिस्टर तथा अन्य धागो, टेक्सटाइल, फलाम तथा स्टिल र तिनका उत्पादन, हस्तकलाका सामान, चाँदीका गहना, टुथपेस्ट, सुपारी, अलैंची, चिया, अदुवा, नेपाली हातेकागज, छाला, पस्मिना सल र जडीबुटी देखिन्छन् । तर सरकारले निर्यात अभिवृद्धिको राष्ट्रिय रणनीति बनाउँदा आफ्ना उत्पादनको सुरक्षा गर्न नसक्दा अर्कैको उत्पादन चोरेर आफ्नो बनाउने नीति कायम राख्दा निर्यातमा नेपाल पछाडि परेको सत्यलाई बिर्सनु हुँदैन । अर्थतन्त्रलाई संकटमा पु¥याउने बढ्दै गएको व्यापार घाटा घटाउने किसिमको वस्तु उत्पादन, विविधीकरण र निर्यातमा सरकारी पक्षले ध्यानै दिन सकेन । परिणाम हरेक वर्ष व्यापार घाटा बढिरहेको छ ।